Nieuws

Artikel over het Alkmaars Examen in Kleio december 2023

In het decembernummer 2023 van Kleio, het vakblad van geschiedenisdocenten in Nederland, verscheen mijn artikel over het Alkmaars Examen. In dit artikel ga ik in op de zoektocht naar geschikte bronnen voor het Alkmaars Examen en verken daarmee de mogelijkheden van een lokaal examen.
Het artikel is hieronder te downloaden.

Een LHBTI+ examen

Waarom een LHBTI+ examen?

In het geschiedeniscurriculum ontbreekt tot op heden structurele aandacht voor de geschiedenis van LHBTI+ers.  Het examenprogramma Geschiedenis draait om de beheersing van 49 kenmerkende aspecten, verdeeld over 10 tijdvakken. Aan de hand van deze aspecten kunnen leerlingen de grote ontwikkelingen van de (West-Europese) geschiedenis schetsen. Het LHBTI+examen is een oefening voor het eindexamen Geschiedenis, maar heeft daarnaast tot doel leerlingen ervan bewust te maken dat queer mensen geen uitzonderingen zijn in onze samenleving. Ze hebben in allerlei tijdvakken op verschillende manieren een bijdrage geleverd aan de maatschappij waarvan zij onderdeel uitmaakten. Ook al was die samenleving met grote regelmaat niet tolerant jegens hen. In het LHBTI+examen komt zowel die bijdrage als de vervolging van queer-personen naar voren.

Het LHBTI+examen is bedoeld als oefenexamen voor het eindexamen Geschiedenis. Dit uitgangspunt levert beperkingen op voor de keuzes met betrekking tot de in het examen verwerkte personen: er moet via hen en/of een bron rondom hen een koppeling met de examenstof gemaakt kunnen worden. Dit luistert soms erg nauw, waardoor verwachtingen over welke iconische personen en gebeurtenissen in een dergelijk examen hun opwachting zouden moeten maken door het ontbreken van geschikt bronmateriaal uiteindelijk niet konden worden waargemaakt. In het LHBTI+examen komt queer geschiedenis op drie manieren aan bod:

  • bronnen en vragen rondom de intolerantie ten opzichte van LHBTI+ers
  • bronnen en vragen rondom de seksuele identiteit van historische personages
  • bronnen en vragen rondom historische ontwikkelingen waaraan LHBTI+personen deel uitmaakten en/of een (actieve) bijdrage leverden

Gebrekkige zichtbaarheid, ook wel queer erasure genoemd, van LHBTI+-personen in het verleden zorgt ervoor bovendien dat queer mensen moeilijk zijn terug te vinden in de geschiedenis. Normen en waarden in het verleden hebben gezorgd voor het bewust niet benoemen van queer personen en hun bijdrage aan historische ontwikkelingen (het heteronorm perspectief). Tevens moeten huidige historici voorzichtig zijn met het benoemen van historische personages als behorend tot het LHBTI+-spectrum, omdat deze zichzelf nooit hebben kunnen omschrijven met deze hedendaagse termen. Soms biedt het concept van queer possibility hiertoe een oplossing. Dit houdt in dat historici erkennen dat historische personages zich mogelijk als behorend tot de LHBTI+-gemeenschap zouden definiëren als zijn in onze tijd zouden leven. In het LHBTI+-examen is gekozen voor personen wiens seksuele identiteit door meerdere bronnen bevestigd is. In het bronnenboekje is een namenlijst opgenomen met korte informatie over de in het examen genoemde historische personen.

Kwaliteitscirkel Educatief Aanbod

Je hebt een mooi educatief aanbod of plannen daarvoor en je wilt graag dat scholen daarmee aan de slag gaan. Hoe pak je dat aan? De Kwaliteitscirkel Educatief Aanbod helpt je hierbij. In de workshop Aansluiten bij het onderwijs leer je hoe je met deze tool kunt bepalen in hoeverre jij al een goed kwalitatief aanbod richting scholen hebt en/of welke stappen je hierin nog kunt of wilt zetten.
Door het cyclische karakter van de Kwaliteitscirkel Educatief Aanbod maakt jouw startpunt niet uit: vooruitgang bij één van de vier facetten beïnvloedt de vooruitgang bij de andere drie. We beginnen daar waar je de eerste mogelijkheden ziet!

Het Alkmaars Examen

De geschiedenis herkennen in je directe omgeving brengt het verleden dichterbij. Ik vroeg me daarom af of het mogelijk zou zijn een eindexamen Geschiedenis (met 49 Kenmerkende Aspecten en 4 Historische Contexten) te ontwerpen aan de hand van lokale geschiedenis.
Is het mogelijk, zo’n lokaal examen? Het vraagt een hoop zoekwerk, creativiteit en omdenken. Niet alles is mogelijk, maar je kunt (afhankelijk van de plaats) een aardig eind komen.
Op basis van de rijke historie van Alkmaar gecombineerd met het groeiend aantal gedigitaliseerde archiefstukken van het Regionaal Archief Alkmaar (onder meer in het GeschiedenisLokaal) is een Alkmaars Examen tot stand gekomen.

Het materiaal (bestaande uit vragenboekje, bronnenboekje, correctiemodel en docentenhandleiding) kun je hier vinden.

Lees hier het bericht op Alkmaar Centraal.

Vaardighedenboekje Beleg van Alkmaar

Omgevingsgeschiedenis in een ander jasje!

Het beleg van Alkmaar in 1573 betekende een keerpunt in de Nederlandse Opstand: de Spaanse opmars in de Nederlanden werd gestuit. In het huidige examenprogramma komt deze gebeurtenis vrijwel niet (meer) voor. En dat is jammer, want over het beleg van Alkmaar zijn verschillende interessante historische bronnen bewaard gebleven.

Met het vaardighedenboekje over het beleg van Alkmaar kunnen leerlingen met dit bronmateriaal aan de slag gaan. De opdrachten rondom verschillende (primaire) bronnen zijn bedoeld als een oefening met verschillende historische vaardigheden, passend bij het (school)examen geschiedenis (domein A).

Het vaardighedenboekje is geschikt voor bovenbouwklassen Havo/VWO die het KA Nederlandse Opstand reeds hebben behandeld. Het kan op elk moment in de les worden ingezet, kent meerdere toepassingsmogelijkheden en is voorzien van een docentenhandleiding (inclusief antwoordmodel).

https://www.regionaalarchiefalkmaar.nl/onderwijs/voorgezet-onderwijs

https://geschiedenislokaalregionaalarchiefalkmaar.nl/voor-docenten